Wist je dat vrouwen in Burkina Faso een belangrijke rol spelen in de verwerking van rijst? Terwijl mannen zich vooral bezighouden met het produceren van rijst, zijn het voornamelijk vrouwen die de rijst verwerken. Vooral het voorkoken van rijst, ook wel parboiling genoemd, wordt door vrouwen gedaan. De voorbije jaren ontwikkelden ze een bedrijfsmodel rond deze activiteit die een groeiende groep vrouwen zekerheid en trots geeft.
In de jaren 90 kwam er steeds meer goedkope geïmporteerde rijst op de markt. Hierdoor kreeg de lokale rijstsector het moeilijk. Vrouwen besloten daarom zelf in actie te komen. Ze organiseerden zich, kochten lokaal geproduceerde padie – ongepelde rijst – en verwerkten die zelf. Zo stopten ze de verdere achteruitgang van de lokale rijstsector.
De vraag naar lokale rijst groeit, maar toch blijft het voor de vrouwen moeilijk om hun activiteiten verder uit te bouwen. De stijgende rente, het gebrek aan financiële middelen en onvoldoende opslagruimte spelen daarbij een grote rol.
“Zonder genoeg opslagruimte kunnen vrouwen niet voldoende rijst kopen en bewaren om het hele jaar door aan de vraag te voldoen”, legt Alimatou Ouedraogo/Traoré, secretaris van UNERIZ, uit.
Om vrouwen die thuis rijst verwerken te helpen doorgroeien tot ondernemers, ontwikkelden UNERIZ en Rikolto samen een franchisemodel. De vrouwen verwerken de rijst eerst thuis. De laatste stappen gebeuren in gespecialiseerde centra. Elke vrouw runt haar eigen kleine onderneming en werkt via een contract samen met UNERIZ.
Dit systeem biedt voordelen voor verschillende partijen. Lokale rijstproducenten hebben meer zekerheid dat ze hun oogst kunnen verkopen. De vrouwen krijgen toegang tot betere prijzen en commerciële kredieten. Consumenten krijgen rijst van gecontroleerde kwaliteit onder een gezamenlijk merk. UNERIZ zet ook sterk in op opleidingen in onder andere marketing, basisboekhouding, leiderschap en klantenbeheer. Daarnaast krijgen de vrouwen technische ondersteuning en kunnen ze investeren in betere apparatuur.
De resultaten liegen niet. Dankzij het franchisemodel steeg de productie van 6 tot 8 ton per jaar naar 40 tot 60 ton. Sommige vrouwen produceren zelfs tot 100 ton per jaar. Ook de verkoopprijs van hun rijst steeg met 14%. Hierdoor is het netto-inkomen van de rijstverwerkers bijna verdubbeld.
Het model zorgt bovendien voor nieuwe jobs. Elke franchiseondernemer creëert gemiddeld twee werkplaatsen voor andere vrouwen. Maïssata Kara kon dankzij een overeenkomst met UNERIZ haar onderneming verder uitbouwen en heeft vandaag acht mensen in dienst. Ook het netwerk groeide sterk: van 40 pioniers in 2017 naar 500 franchiseondernemers in 2025.
Het verwerken van rijst geeft de vrouwen een belangrijk inkomen en daardoor meer financiële zelfstandigheid. Ze kunnen investeren in hun onderneming en tegelijk bijdragen aan hun gezin. Voor “Ik draag bij aan de kosten van het huishouden, zoals kleding, eten, de gezondheid van de kinderen en hun onderwijs”, vertelt Kalizèta.
Hun succes verandert ook hoe mensen naar hun werk kijken. Steeds meer echtgenoten ondersteunen hun vrouwen. Ze helpen bijvoorbeeld bij het zoeken naar padie of een geschikte plaats voor hun activiteiten. Verbeterde tekst tekstvertaling
De vrouwen krijgen ook een steeds belangrijkere positie binnen de rijstsector. Solange Pare, Kalizèta Ouédraogo en Maïssata Kara hebben ondertussen leidinggevende functies binnen UNERIZ. De organisatie groeide uit tot een invloedrijke speler en de vrouwen nemen vandaag op gelijke voet met mannen deel aan belangrijke organisaties binnen de rijstsector. Rikolto ondersteunt UNERIZ door hun kennis en vaardigheden te versterken, strategisch advies te geven en gesprekken met andere spelers mogelijk te maken.
“Ze luisteren naar ons… Ze respecteren ons", zegt Kalizèta.
De sterkere positie van UNERIZ zorgt ook voor concrete veranderingen. Voorgekookte rijst vraagt veel meer werk dan witte rijst, maar toch werden beide soorten lange tijd tegen dezelfde prijs verkocht. UNERIZ zette zich daarom in voor een eerlijkere prijs. In 2024 werd een minimumprijs van 500 CFA-frank voor voorgekookte rijst vastgelegd, tegenover 400 CFA-frank voor witte rijst.
Ook vanuit de overheid kwam er meer steun. In februari 2025 investeerde het ministerie van Landbouw in nieuwe maalapparatuur voor rijstverwerkers in Douna. Moderne apparatuur is belangrijk omdat de vrouwen de rijst anders lang en intensief met de hand moeten sorteren.
Rikolto en UNERIZ ontwikkelden daarom samen een tweede bedrijfsmodel voor de laatste verwerking en verkoop van kwaliteitsvolle voorgekookte rijst. Het sociale investeringsfonds Kampani investeerde mee in een nieuw afwerkings- en distributiecentrum. Daar wordt de rijst gereinigd, met machines gesorteerd en professioneel verpakt.
De vrouwen van UNERIZ kijken verder naar de toekomst. Tegen 2030 willen ze onder andere officiële kwaliteitscertificaten, meer opslagruimte en nieuwe maalinstallaties. Wat ooit een manier was om te overleven in een moeilijke rijstmarkt, is vandaag een succesvol ondernemingsmodel.
En het verhaal stopt niet aan de grens van Burkina Faso. Via uitwisselingen georganiseerd door Rikolto raakten ook rijstverwerkers in Mali geïnspireerd. De Nationale Vereniging van Rijstverwerkers van Mali (ANTRM) heeft het franchisemodel ondertussen overgenomen.
Ook in Benin krijgt het initiatief navolging. Daar staat in 2026 een pilootproject gepland dat vooral jonge vrouwen wil ondersteunen en hen toegang wil geven tot grotere markten, waaronder openbare kantines.
Zo groeiden de Burkinese vrouwen uit tot een voorbeeld voor andere landen in de regio. Door samen te werken en hun activiteiten professioneler aan te pakken, zorgen ze voor meer productie en inkomen, nieuwe jobs, meer zelfstandigheid en een sterkere stem binnen de rijstsector.
Dit artikel werd gemaakt door Rose Someda en Michel Tougma van Rikolto in West-Afrika. Stagiair communicatie Andy Okundji maakt deze ingekorte versie van het oorspronkelijke artikel.
.png)
