Op een mooie winterdag begin december ontdek ik voor het eerst de Citadel in Diest. Dit indrukwekkende fort uit de 19de eeuw is sinds 2024 een bruisende plek waar creatievelingen en fixers, verenigingen en verbinders, foodies en feestvierders en nog vele anderen elkaar vinden en deel uitmaken van een bloeiende, dynamische community. We zijn hier voor een gesprek met Lieve Van den Vonder, vrijwilligster bij het project SoeperSoep, en Pedro Strauwen, een ondernemer uit Herk-de-Stad en medebezieler van dit project.
Lieve verwelkomt ons enthousiast: “De Citadel is een stimulerende plaats waar vrijwilligers mekaar vinden rond sociale, culturele, ecologische en andere initiatieven. Logisch dus dat we met het nieuwe project ‘SoeperSoep’ ook hier terechtgekomen zijn”.
“’SoeperSoep’ werd eigenlijk een logische partner van een ander initiatief, ‘GrondGezond’”, vertelt Pedro. “Het gaat dan ook om veel meer dan gewoon een kommetje betaalbare soep op school.”
Toen Pedro in 2022 herstelde van een zware operatie, beloofde hij zichzelf om beter voor zijn lichaam te zorgen en dus vooral verse, onbewerkte voeding te eten. Dat de Vlaming ongezond eet, is intussen door verschillende studies aangetoond: we eten veel te weinig fruit en groenten, terwijl de ultrabewerkte producten weinig voedingsstoffen bevatten, en te veel zout, vetten, suikers en allerhande kleur-, geur-, bewaar- en smaakstoffen. “Die brengen ons lichaam niks bij en zijn in tegendeel vaak zeer ongezond. En dus ben ik begonnen met dagelijks een kilo vers fruit en verse groenten te verslinden. Maar toen volgde een nieuwe ontnuchtering: het fruit en de groenten in onze supermarkt, afkomstig uit reguliere landbouw, bevatten relatief weinig voedingswaarden en veel pesticiden. Helemaal niet zo gezond dus. Bovendien is het landbouwsysteem nefast voor het milieu en kunnen onze boeren niet altijd overleven met wat ze overhouden van hun harde, stressvolle werk”.
Reden genoeg voor deze geroutineerde ondernemer om de handen uit de mouwen te steken: Pedro zocht contact met boeren in de regio die biologisch en liefst ook volgens regeneratieve principes werken. Samen met hen startte hij het korteketeninitiatief ‘GrondGezond’ op, waarbij de boeren groenten- en fruitabonnementen aanbieden, rechtstreeks aan de consument. Een goede zaak voor de boeren, want als er minder tussenschakels zijn, blijft er meer winst voor hen over. En interessant voor de consument, die waar krijgt voor zijn geld en kan genieten van kraakverse biologische producten, recht van het veld, die geen belasting vormen voor ons milieu (zie kadertje).
Het systeem is bovendien heel klantvriendelijk: via de webshop bestel je online en vervolgens kan je je pakket ophalen bij een lokale supermarkt die fungeert als ophaalpunt. En wie deze voedzame producten toch eerst wil zien, voelen en ruiken, die kan op woensdagnamiddag en zaterdagvoormiddag terecht in de GrondGezond-winkel op de Citadel.
“Zeker voor onze kinderen is gezonde voeding heel belangrijk. Meer en meer stelt de wetenschap vast dat gezond eten ook de mentale gezondheid en het gedrag op een positieve manier kan beïnvloeden. En toch blijven we toelaten dat de voedingsindustrie onze kinderen verleidt met weinig voedzame, ongezonde rommel. Daar wil ik echt iets aan doen”.
Lieve: “Bij aanvang van dit schooljaar hebben we alle basisscholen van de stad persoonlijk bezocht om hen het concept uit te leggen. Sommigen hadden nog geen voedingsaanbod, anderen boden industrieel gemaakte soep aan. Ondertussen bestellen al 6 van de 7 stadsscholen hun dagelijkse SoeperSoep. Voor de productie hebben we een samenwerking opgestart met Foodatelier César, een Leuvense cateraar, gespecialiseerd in gezonde, voedzame, vegetarische en vooral lekkere schoolmaaltijden. Zij kozen de Citadel als locatie voor een tweede vestiging.
Met de bolderkar worden de groenten opgehaald in de GrondGezond-winkel. Logistiek is het een groot voordeel dat de keuken en de groentewinkel allebei op de site liggen: als we nog wat groenten tekort hebben, lopen we even langs de winkel. Twee medewerkers en een aantal vrijwilligers maken in de keuken een verse, voedzame en vooral lekkere soep, met 450 gram lokale biologische groenten per liter, zonder bindmiddelen, bewaar-, smaak-, geur- of kleurstoffen. De soep is ook altijd vegetarisch, zonder room, zodat ze breed toegankelijk is. Tweemaal per week, op maandag en donderdag, wordt de soep geleverd.
We hebben er ook voor gezorgd dat de scholen de nodige uitrusting hadden: een koelkast, opwarmmogelijkheid en herbruikbare bekers. Om deze eenmalige uitgaven te bekostigen zijn we gaan aankloppen bij serviceclubs en zo konden de scholen op korte termijn van start gaan. Niet dat alle kinderen hier al meteen gebruik van maken, zoiets moet groeien. Niet alle kinderen eten graag soep of groenten. Een leerkracht die mee proeft en kinderen die positief reageren op de soep, moedigen op hun beurt andere kinderen aan om toch eens te proberen. In sommige scholen bereiken we na twee maanden al meer dan 50% van de kinderen.
We willen in de toekomst eenmaal per maand een gratis soepproefmoment voor alle kinderen organiseren zodat ze nieuwe smaken leren kennen en appreciëren. Dat is ook een ideaal moment voor de leerkracht om de kinderen te leren wat er allemaal in de soep zit. Op termijn willen we zeker ook uitbreiden naar secundaire scholen.”
Pedro: “Dat is een bewuste keuze: iemand moet de kost betalen. De Vlaamse overheid heeft een cofinanciering voorzien maar de stad Diest moet ook een deel van de kosten ophoesten en dat werd (nog) niet gebudgetteerd. Bovendien heeft het geen zin om iets op te starten dat dan over enkele jaren toch wordt stopgezet omdat er geen structurele middelen op lange termijn voorzien worden. Belangrijk is dat we een model ontwikkelen dat zelfbedruipend is. Als het hier lukt, lukt het ook op andere plaatsen.”
Lieve: ”Sommige scholen zijn gestart met één wekelijks soepmoment voor alle leerlingen, dat ze zelf financieren. Vraag is nu hoe ze dit kunnen uitbreiden naar meerdere soepdagen, want die totaalkost zullen ze niet zelf kunnen dragen. Veel ouders zijn echter bereid om te betalen voor een gezonde soep. Maar er zijn natuurlijk altijd ouders voor wie de kost te hoog is. In de scholen waar de ouders betalen voor de soep, kunnen kwetsbare gezinnen bij inschrijving voor een sociaal tarief kiezen, waarbij het verschil wordt bijgepast door een solidariteitsfonds. Dat fonds wordt gespijsd door ouders die kiezen voor een solidair tarief waarbij ze iets meer betalen”.
Pedro: “Per liter buiten de scholen verkochte soep wordt voor dit fonds ook 1€ extra opzijgezet. De school houdt zelf ook een oogje in het zeil om de toegankelijkheid te garanderen maar de grootste uitdaging is toch om de eetgewoonten van onze kinderen op langere termijn gezonder te maken. Vier dagen per week een kom gezonde soep is niet genoeg.”
Pedro: “Kinderen moeten het belang van gezonde voeding begrijpen: weten wat voeding doet met ons lichaam en welke voeding ons lichaam nodig heeft om sterk en gezond te blijven. Een dergelijk aanbod moet dus hand in hand gaan met educatie, niet alleen voor de kinderen zelf maar ook voor de volwassenen in hun omgeving. Alleen zo kan een stimulerende omgeving in en rond de school ontstaan, waar kinderen op een consequente manier met gezonde voeding in aanraking komen, leren hoe groenten en fruit geproduceerd worden en de voordelen ontdekken van biologische en regeneratieve landbouw. Als ze zelf tijdens kookworkshops kunnen experimenteren met verse ingrediënten en ontdekken dat gezonde voeding vooral ook heel lekker is, worden ze getriggerd om anders te gaan eten, ook op lange termijn.”
Lieve: “Een van onze scholen wil concreet starten met creativiteitsdagen waarop kinderen hun talenten ook op andere vlakken kunnen inzetten dan op het louter schoolse. We willen met hen bekijken of en hoe we gezonde voeding hierin kunnen integreren. Foodatelier César kan voor het thema voeding bijvoorbeeld workshops en kookateliers organiseren samen met de leerlingen. Nog veel plannen dus, maar het is heel fijn om te merken dat SoeperSoep op zo’n korte termijn al echt begint te leven in Diest!”.
Meer info: www.grond-gezond.be
Kort nog even: Biologische landbouw vermijdt kunstmest, chemische bestrijdingsmiddelen, en genetisch gemodificeerde organismen, met aandacht voor bodemvruchtbaarheid, biodiversiteit, dierenwelzijn en natuurlijke kringlopen. Bio-regeneratieve landbouw gaat nog een stapje verder en combineert de biologische principes met het doel om de bodem en het hele ecosysteem te herstellen en te verbeteren. Regeneratieve boeren herstellen de natuur terwijl ze voedsel produceren: ze maken de bodem vruchtbaar, zorgen voor meer biodiversiteit en dragen bij aan gezonde waterkringlopen, ze verbinden mensen met de plek waar hun eten vandaan komt.
