Het mensenrechtenrapport van de supermarkten

Wat doen supermarkten voor...

Landbouwarbeiders

- Lidl, Colruyt, Aldi en Delhaize zetten zich in voor een leefbaar loon voor bananenarbeiders. In andere hoog-risico ketens ziet het rapport voorlopig nauwelijks inspanningen voor een leefbaar loon.

- Alle supermarkten zeggen dat ze leveranciers helpen om arbeidsomstandigheden te verbeteren in plaats van ze onmiddellijk te laten vallen (de zogenaamde cut-and-run-aanpak). Wel is nog niet duidelijk hoe ze vooruitgang belonen.

Boeren

- Alle supermarkten hebben toegezegd om een leefbaar inkomen te realiseren voor cacaoboeren. Voor de vele andere soorten boeren zonder leefbaar inkomen is er nog geen gelijkaardig initiatief.

- Lidl en Colruyt verkopen chocoladerepen die cacaoboeren verzekeren van een leefbaar inkomen, en hebben veelbelovende initiatieven voor koffie-, sinaasappel-, cashew- en dadelboeren.

Vrouwen

- Lidl heeft een actueel actieplan om de loonkloof tussen mannen en vrouwen te dichten, en heeft een actieplan tegen geweld op vrouwen. Er is wel nog niet gerapporteerd over de vooruitgang.

- Bij de andere supermarkten vond Superlijst nog geen structureel beleid voor vrouwen in voedselketens.

Transparantie en verantwoording

- Lidl en Colruyt brengen hun productieketens met een hoog risico op mensenrechtenschendingen in kaart.

- Lidl voerde sinds 2023 mensenrechtenonderzoeken uit in hoog-risico ketens, en rapporteert over de vooruitgang van hun maatregelen. Lidl maakt ook de namen en adressen bekend van haar directe leveranciers, en van de ganse keten voor drie hoog-risico producten: bananen, aardbeien en thee.

- Geen enkele supermarkt heeft een effectief klachtenmechanisme voor alle hoog-risico ketens.

Waarom dit rapport?

Boeren en landbouwarbeiders worden wereldwijd vaak onderbetaald en krijgen mede daardoor te maken met armoede, kinderarbeid en dwangarbeid.

Supermarkten kunnen heel wat doen tegen deze misstanden in hun toeleveringsketens. ‘Superlijst Sociaal België & Nederland 2026’ van Stichting Questionmark vergelijkt hun inspanningen.

Het volledige rapport vind je op de website van Stichting Questionmark, initiatiefnemer van Superlijst.

Wat leren we hieruit?

Liesbeth Van Meulder

Expert duurzame koffie en cacao, Rikolto

“Wanneer een supermarkt zich inzet voor eerlijke lonen, vrouwenrechten of tegen uitbuiting, boeken we wezenlijke vooruitgang in het leven van arbeiders en boeren, hun families, hun velden en hun leefomgeving. Het leiderschap van supermarkten in het garanderen van mensenrechten creëert een cascade doorheen de keten.

Dat zien we bijvoorbeeld al in cacaoketens. Het Living Income-programma voor Lidl’s chocoladerepen steunt op het Way-to-Go model dat Lidl samen met Rikolto en Fairtrade Belgium ontwikkelde. We werkten ook samen met Colruyt aan het model dat nu een leefbaar loon garandeert voor alle Boni-repen.

Maar ook in eigen land streven we naar duurzame en stabiele businessmodellen voor boeren, bijvoorbeeld voor eiwitrijke teelten zoals de kikkerewt.

Die stabiele businessmodellen zijn geen overbodige luxe in een steeds minder stabiele wereld[LV2.1][LV2.2]. Disruptie in voedselketens is steeds meer de standaard door klimaatcrisissen en politieke onrust. Stabiele en inclusieve handelsrelaties zijn dus naast een ethische ook steeds meer een strategische prioriteit. Eerlijke handel is nu een kwestie van ‘derisken’ voor álle handelspartners.

Daarom is Rikolto ook dit jaar partner van Superlijst Sociaal. Dit rapport toont niet alleen dat er nog een weg is af te leggen voor een eerlijk aanbod in de winkel, het toont ook de weg ernaartoe. De successen bij cacaoketens kunnen bijvoorbeeld inspiratie bieden om nu stappen te zetten voor koffie, eveneens een hoog-risico keten. Ook daar kunnen supermarkten een sleutelrol spelen.

Burgers verwachten dit ook. Zij willen niet via hun boodschappen ongeweten bijdragen aan mensenrechtenschendingen, dat blijkt duidelijk uit onze burgerpanels. Bovendien willen burgers dat ook beleidsmakers hier werk van maken. De komende Europese zorgplichtwet is een flinke stap vooruit, maar ook de overheden in eigen land kunnen de maatschappelijke lat hoog genoeg leggen.

Daarom gaan wij het gesprek aan met supermarkten, overheden, landbouwers, burgers en andere actoren. Alleen door samenwerking in het hele voedselsysteem komen we stap voor stap tot een echt eerlijke winkelkar."

Wat kan ik doen?

Deel dit rapport

Zo weet iedereen wat supermarkten (kunnen) doen voor boeren en landbouwarbeiders.

Steun Rikolto

Zo kunnen wij blijven werken aan eerlijk, duurzaam en gezond eten voor iedereen.
Steun ons

Volg onze nieuwsbrief

Zo nemen wij je mee in ons werk voor eerlijk, duurzaam en gezond eten voor iedereen.
Volg ons
Superlijst Sociaal is een initiatief van Stichting Questionmark in samenwerking met Rikolto, Oxfam Novib en Solidaridad, en met steun van Fairtrade Belgium en Oxfam België.
AriseHealth logoAriseHealth logoOE logo2020INC logoThe Paak logoEphicient logoToogether logo
Rikolto is partner van Superlijst Sociaal met steun van de Belgische ontwikkelingssamenwerking, het Vlaamse Departement Omgeving en De Standaard.
AriseHealth logoAriseHealth logoOE logo