De schoolrefter wordt doorgaans gezien als een louter functionele plek, een plek om te eten los van de rest van de school. Binnen het Europese SchoolFood4Change-project hebben we echter gezien hoe de refter kan transformeren tot een 'levend klaslokaal'. Voor Rikolto is dit de essentie van de Whole School Food Approach: voeding integreren in het hart van de schoolwerking om een gezonde generatie te vormen.
In steden als het Zweedse Malmö leidde dit tot een opvallende verschuiving in professionele rollen. De chef-kok is daar niet langer een figuur die achter de schermen blijft, maar stapt actief het klaslokaal in als 'food educator'. Deze interactie zorgt voor een dieper wederzijds respect: leerlingen begrijpen wat ze eten, wat de drempel om nieuwe groenten en gerechten te proberen aanzienlijk verlaagt. De keuken is niet langer een afgesloten ruimte, maar een plek waar kennis wordt gedeeld en waar kinderen zelf kunnen creëren.
Diezelfde dynamiek zagen we in Wenen, waar een 'FoodTrailer' bij verschillende scholen langsging. Door letterlijk op het schoolplein te verschijnen, werd verandering tastbaar en laagdrempelig. De trailer ontmoette scholen waar ze waren: fysiek, sociaal en cultureel. Het leerde ons dat verandering niet van buitenaf opgelegd hoeft te worden, maar kan groeien binnen bestaande structuren door simpelweg te luisteren naar de specifieke uitdagingen van elke school.
Van proefprojecten naar beleid: bevindingen uit vier jaar implementatie van de ‘Whole School Food Approach’
Met het Europese project SchoolFood4Change verzamelde Rikolto, samen met 42 partners, bewijs bij meer dan 850 scholen in 22 landen over hoe een integraal voedingsbeleid de gezondheid van leerlingen en de lokale economie versterkt. In dit rapport worden de resultaten uitgebreid beschreven.
Ook de fysieke omgeving van de refter is een krachtige motor voor verandering. In Tallinn namen leerlingen van de Mahtra-school zelf het initiatief om hun refter in slechts 27 dagen te renoveren tot een groene, gezellige plek - een project dat zelfs erkenning kreeg op de Biofach-conferentie. Deze nauwe betrokkenheid van de leerlingen, gecombineerd met proefmomenten en ‘school food festivals’, heeft ervoor gezorgd dat de refter een plek werd waar kinderen bewuste keuzes leren maken.
Dat de impact van deze aanpak verder reikt dan de schoolmuren, zien we ook bij ons in Vlaanderen. In Gent zagen we hoe de Whole School Food Approach organisch werd opgepikt door de kinderopvang. Zonder dat dit formeel deel uitmaakte van het project, ontwikkelden zij een eigen 'snackvisie' en een receptenboekje voor gezonde namiddagtussendoortjes. Met een 'mystery box' vol ingrediënten werden de medewerkers geprikkeld om de aanpak in de praktijk te brengen. Het bewijst weer mooi dat wanneer de theorie klopt, de praktijk vanzelf volgt, tot ver buiten de oorspronkelijke projectgrenzen.
.jpg)