In mijn 11 jaar bij Rikolto heb ik veel inspirerende partnerschappen zien ontstaan. Eén samenwerking die altijd een bijzondere plaats in mijn hart heeft gehad, is een cacao-samenwerking in Matiguás, Nicaragua.
In 2017 bundelden cacaocoöperatie La Campesina, Rikolto, Puratos en de Belgische retailer Colruyt Group hun krachten om Nicaraguaanse cacao naar de Belgische markt te brengen en kansen te creëren voor jongeren. Ik zal mijn bezoek aan La Campesina nooit vergeten: jonge boeren spraken met zoveel zelfvertrouwen over enten, boslandbouw en kwaliteitsprotocollen. Sommigen hadden uren gereisd en zelfs rivieren overgestoken om aanwezig te kunnen zijn. Anderen waren de eersten in hun familie die een leidersrol opnamen en doorbraken daarmee gender- en generatiepatronen. Hun vastberadenheid was ongeëvenaard: de wil om te bewijzen dat hun ideeën ertoe deden, voor hun toekomst, hun coöperatie en hun gemeenschap.
Zeven jaar later is deze samenwerking beëindigd. Maar dit is geen triest verhaal. Wat telt, is wat blijft: een sterke organisatie, capaciteiten die het partnerschap overstijgen, en lessen die toekomstige bedrijfsmodellen kunnen vormgeven.
La Campesina, een cacaocoöperatie opgericht in 2000, telde 387 leden toen de gesprekken over de samenwerking begonnen. Met steun van Rikolto en het aankoopengagement van Colruyt kreeg de coöperatie voor het eerst toegang tot de Europese markt.
De partners formuleerden ambitieuze doelstellingen die verder gingen dan een louter commerciële relatie:
In dit kader werden twee opeenvolgende projecten gelanceerd: het initiatief “Yes Youth Can” en het project “Unlocking Youth Power”. Beide hadden tot doel kansen te creëren voor zonen en dochters van cacaoboeren, met bijkomende financiering van YOUCA en Colruyt Group Foundation (toen nog Collibri Foundation). Hiermee werd een grote uitdaging in de regio aangepakt: tot 45% van de jongeren heeft er geen stabiele inkomensbron, wat leidt tot migratie — vooral richting de VS — en tot verlies van jong talent.
In totaal kregen 418 jongeren uit de coöperatie La Campesina en andere cacaocoöperaties in de regio opleidingen in duurzame cacaoproductie, enten en boslandbouw. 74 van hen werden geselecteerd voor opleidingstrajecten aan de Universiteit van Honduras; de anderen namen deel aan peer-to-peer workshops bij La Campesina. Zestig jonge kleinschalige producenten en ondernemers kregen toegang tot inclusieve lokale of nationale markten, en eenzelfde aantal versterkte zijn soft skills, waardoor zij een actieve rol konden opnemen in de cacaoketen en binnen hun organisaties.
Vijftig jongeren legden nieuwe cacaoplantages aan binnen boslandbouw-systemen, terwijl meer dan 200 anderen aan de slag gingen op hun eigen percelen (vaak familiebezit) of werden tewerkgesteld op andere cacaoboerderijen. Tien jongeren richtten start-ups op die bio-inputs produceren of technische diensten aanbieden. Zo groeiden jongeren geleidelijk uit tot referentieboeren en ambassadeurs van duurzame praktijken in hun gemeenschappen.
“Ik voel me verantwoordelijk om mijn kennis over cacaobeheer en biologische landbouw te delen, en mijn ervaring met boslandbouw-cacaosystemen en biofabrieken. Ik maak (overstappende) biologische boeren bewust van de voordelen van bio-meststoffen. Met alles wat ik nu weet en toepas, weet ik dat ik een goede producent zal worden, en mijn vader en gemeenschap zal helpen.”
Freddy Mairena
Jonge cacaoboer en deelnemer aan een opleiding in Honduras (2022)
Hoewel de kennis en innovatie die deze jongeren meebrachten vandaag breed erkend zijn, was het geen eenvoudige opgave om de oudere generatie — vaak hun ouders — te overtuigen om hun praktijken aan te passen en over te stappen op productievere boslandbouw-systemen. Het bewijs voor duurzamere praktijken zoals enten en snoeien werd echter onweerlegbaar. Toen twee orkanen het gebied in 2020 troffen, bleken traditionele cacaoplantages veel kwetsbaarder dan de boslandbouw-systemen. Dankzij beter meststoffengebruik, enten en snoeien ligt de productiviteit van deze bedrijven nu tot 43% hoger dan het regionale gemiddelde (650 kg/ha tegenover 455 kg/ha). Dit leidde ook tot een stijging van het beschikbare cacao-volume voor de coöperatie: 18% meer dan in 2021.
De innovatie bleef niet onopgemerkt. La Campesina begon jongeren in dienst te nemen als interne kwaliteitsinspecteurs en trainers. Boslandbouw bloeide: vandaag wordt 95% van de cacao van La Campesina onder schaduwbomen geteeld, wat extra inkomsten uit hout en fruit oplevert en tegelijk bodem en biodiversiteit verbetert.
Vanuit Colruyt werd een engagement aangegaan om een eerlijke prijs te betalen. Contracten liepen telkens zes jaar (twee keer drie jaar), wat een langetermijnverbintenis betekende en boeren vertrouwen gaf om te investeren.
“De cacaomarkt in Nicaragua werd vroeger gedomineerd door één koper. Men zei altijd: ‘Dit is het beste wat we kunnen krijgen, er is geen alternatief.’ Maar toen Rikolto betrokken raakte en het partnerschap werd gevormd, gingen onze ogen open.”
Darwin Ramos
Algemeen directeur | La Campesina
Colruyt investeerde bovendien in de professionalisering van La Campesina via de ondersteuning van Rikolto, een voorbeeld van risicodeling en gezamenlijke waardecreatie. Rikolto begeleidde dit proces via een organisatie-analyse met de SCOPEinsight-methodologie. Daaruit bleek dat La Campesina sterke praktijken had op het vlak van governance, verwerkingskwaliteit en milieu-zorg, maar nood had aan duidelijkere protocollen, regelmatige evaluatie en meer focus op marktdynamieken zoals prijsschommelingen, diversificatie van kopers en kwaliteitsmonitoring.
Rikolto faciliteerde ook kwartaalbijeenkomsten binnen de waardeketen, waarin alle actoren samen de voortgang bespraken en nieuwe uitdagingen aanpakten. Deze continue dialoog hielp het vertrouwen te behouden, zelfs toen het model onder druk kwam te staan door veranderende marktomstandigheden.
Toen de wereldwijde cacaoprijzen in 2024 sterk stegen, werd de prijs van Colruyt ingehaald door de marktprijs. Voor La Campesina werd het onmogelijk om cacao aan te kopen van haar leden terwijl andere kopers hogere prijzen boden. Vanuit een inclusieve-bedrijfslogica bracht dit de coöperatie in een moeilijke positie en bemoeilijkte het de commerciële relatie. Hoewel er al elementen van risicodeling waren, zoals voorfinanciering en stabiele contracten, toonden de uitzonderlijke prijspieken aan hoe moeilijk het is om mechanismen te ontwerpen die in elk marktscenario eerlijk blijven.
Ook voor de boeren was dit een les: de hoge prijzen hielden slechts drie maanden stand en boden geen stabiliteit, in tegenstelling tot vaste contracten via hun coöperatie. Dit benadrukte opnieuw het belang van de coöperatie en bracht boeren en organisatie dichter bij elkaar.
Daarnaast bleef de verkoop van de Nicaragua-chocolade met in België beperkt. Dit toont hoe moeilijk het is om niche-oorsprongen te combineren met een mainstream marktpositie van een supermarkt — een waardevolle les voor toekomstige productlanceringen.
“Tijdens al deze uitdagingen hielden de partners elkaar op de hoogte en probeerden ze om de problemen te overwinnen via open dialogen die door Rikolto werden gefaciliteerd. Dit gezamenlijk zoeken naar oplossingen is een essentieel onderdeel van een inclusieve zakelijke relatie, maar in de praktijk komt het zelden voor.”
Liesbeth Van Meulder
Expert Duurzame Cacao en Koffie | Rikolto
Uiteindelijk werd de moeilijke beslissing genomen om het partnerschap stop te zetten.
“Vanuit Colruyt was het waardevol om te zien hoe het commerciële luik en de Foundation elkaar konden versterken: samen slaagden we erin om kansen voor jongeren te verbinden aan een concrete funding, wat het project echte betekenis gaf. Tijdens mijn samenwerking met Rikolto zag ik hoe jongeren hun ouders geleidelijk wisten te overtuigen van nieuwe praktijken zoals enten — iets wat aanvankelijk ondenkbaar was. En doorheen het hele traject zag ik hoe La Campesina haar engagementen consequent nakwam. De kracht van samenwerking, in haar vele lagen, is voor mij de echte nalatenschap van dit partnerschap.”
Karen Janssens
Expert Duurzame Inkoop | Colruyt
Voor La Campesina was het einde van het contract allesbehalve een verlies. De samenwerking liet een blijvende impact na. Het Colruyt-contract werd een referentiepunt in onderhandelingen met andere kopers. Tegen 2025 had de coöperatie vijf contracten, tegenover slechts één in 2016. Leiders van de coöperatieve en jongeren kregen meer vertrouwen in internationale onderhandelingen, incoterms, contracttaal en kwaliteitscontrole.
Vandaag is 70% van de medewerkers jonger dan 35 jaar, en het aantal jonge leden groeide van 25 in 2018 naar 125 in 2025.
“Deze samenwerking heeft onze jongeren tot professionals gemaakt. Ze begrijpen contracten, kwaliteitsprotocollen en traceerbaarheid. Ze zijn interne auditors geworden en beheersen Boslandbouw-cacaoteelt. Meer dan goede prijsafspraken alleen, garandeerde deze samenwerking een toekomst voor de coöperatie.”
Darwin Ramos
Algemeen directeur | La Campesina
De samenwerking legde spanningen bloot die inherent zijn aan inclusieve bedrijfsmodellen. Voor Colruyt waren commerciële realiteiten zoals prijs, marge en verkoop cruciaal. Een belangrijke les was dat een sterkere betrokkenheid van inkoop vanaf het begin — en niet alleen duurzaamheidsteams — had kunnen helpen bij realistische productpositionering en betere voorbereiding op marktvolatiliteit.
Voor de coöperatie stonden prijs en duurzaamheid centraal, inclusief jongerenparticipatie en boslandbouw. De samenwerking toonde aan dat zelfs kleine volumes een grote impact kunnen hebben.
Tegelijk rees de vraag: waar eindigt de verantwoordelijkheid van een retailer? Het intensieve samenwerkingsmodel is moeilijk schaalbaar, maar kan wel leiden tot overdraagbare praktijken. De sleutel ligt in het selectief inzetten van diepgaande partnerschappen, met duidelijke rollen, meetbare KPI’s en realistische exitstrategieën.
Het partnerschap tussen Colruyt, Rikolto, Puratos en La Campesina is beëindigd, maar de impact leeft voort. Het versterkte de veerkracht van de coöperatie, rustte een nieuwe generatie boeren uit met technische en leiderschapsvaardigheden en verruimde de markttoegang.
Belangrijker nog: het partnerschap maakte duidelijk wat inclusieve handel écht vraagt: realistische prijsmodellen, heldere rollen en geloofwaardige impactdata. Lessen die richting geven aan toekomstige samenwerkingen — zoals die in Ivoorkust — zodat zij zowel commerciële waarde als duurzame verandering voor landbouwgemeenschappen opleveren.
.jpg)
