Hoe transformeer je de schoolrefter van een logistieke uitdaging naar een plek vol kansen? We zochten het antwoord eens over de grens. Binnen het Europese SchoolFood4Change-netwerk slaan organisaties en steden uit 12 lidstaten de handen ineen voor een structurele omslag in schoolvoeding. Onlangs zette de Britse organisatie School Food Matters het werk van Rikolto in de schijnwerpers in hun internationale blogreeks. Vandaag draaien we de rollen om: wat is vanuit dat internationale perspectief nu eigenlijk het meest inspirerende aspect van deze grootschalige kennisuitwisseling? We spraken met Will Holmes, programmamedewerker en tuinman bij School Food Matters.
"Het concept van replication cities (d.i. partnersteden die succesvolle voorbeelden van elkaar overnemen en aanpassen) vind ik een ontzettend praktische én inspirerende manier om van elkaar te leren. Het SchoolFood4Change-netwerk strekt zich uit over twaalf landen en dat brengt enorm veel verschillende spelers uit het schoolvoedingssysteem samen. Door intensief met één specifieke partnerstad op te trekken, projecten te bezoeken en gericht te overleggen, wordt die uitwisseling heel tastbaar. Het laat zien dat we niet allemaal zelf het warm water moeten uitvinden."
“Bij School Food Matters geloven we dat elk kind recht heeft op betekenisvolle, praktische voedingseducatie. Zelf groenten kweken, koken en proeven op school is enorm vormend. Het legt de basis voor een levenslange, positieve relatie met voeding. Ik kom weleens op scholen die ik een jaar eerder maar één keer heb bezocht en die kinderen herinneren zich die ene kookles nog alsof het gisteren was. Dat zegt eigenlijk alles.
We willen dat ons werk op scholen een zo groot mogelijke impact heeft. Door scholen recepten of kant-en-klare stukjes voor hun nieuwsbrieven aan te reiken, hopen we dat de hele schoolgemeenschap – inclusief ouders en verzorgers – betrokken raakt bij het koken en tuinieren.
Tijdens de sessies op school leggen kinderen direct ook de link met thuis. Je hoort dan soms heel enthousiast: 'Mijn mama maakt dit thuis ook, ik kan niet wachten om haar te vertellen dat ik dat nu zelf heb gedaan!' of 'Ik ga mijn familie laten zien hoe je dit maakt, zodat we het samen kunnen eten.' Juist die dynamiek is zo belangrijk: dat deze essentiële skills de schoolpoort verlaten en ook thuis het verschil maken."
"Kinderen en jongeren zijn altijd stomverbaasd als ik ze de piepkleine zaadjes laat zien waarmee we groenten gaan kweken in de schooltuin. Ze kunnen zich nauwelijks voorstellen dat uit zoiets kleins al die verschillende kleuren en maten groeien die ze elke dag op hun bord zien liggen. Op een school waar ik onlangs was, ontdekte een groepje jongens dat één enkel tomatenzaadje wel 90 tomaten kan opleveren. Ze hebben toen ter plekke beslist om samen een tomatenkwekerij te beginnen en miljonair te worden!"
"Zelf je eigen voedsel kweken of vanaf nul een gerecht klaarmaken dat je daarna samen deelt: daar zit iets heel puurs en menselijks in. Die ervaringen zijn op zichzelf al door en door authentiek. Wat is dan een betere manier om te leren over eten en de herkomst ervan, dan het gewoon zelf te doen?
Omdat dit soort praktische kansen op school helaas nog zeldzaam zijn, staan kinderen en leerkrachten vaak te springen om te mogen koken of tuinieren. Iedereen heeft een unieke band met eten. Daarom laten we hen zoveel mogelijk zelf kiezen wat we tijdens de sessies zaaien of klaarmaken. Dat zorgt voor een enorme betrokkenheid; ze werken met ingrediënten waar ze echt iets mee hebben."
"Grote mondiale vraagstukken zoals klimaatverandering, voedselsystemen en biodiversiteit zijn voor kinderen vaak abstract en ingewikkeld. Maar als je ze op school op een natuurvriendelijke manier zelfvoedsel laat kweken, koken en proeven, maak je die abstracte concepten tastbaar. Je kan de theorie dan ophangen aan hun eigen ervaringen, waardoor het plotseling heel begrijpelijk wordt.
Bovendien kunnen thema's als klimaatverandering en het verlies van biodiversiteit best beangstigend of overweldigend zijn. Doorkinderen te laten zien dat ze zelf iets kunnen doen, hoe klein ook, verander je die angst in een positieve, stimulerende ervaring."
"Heel simpel: waar het vandaan komt en hoe het daar is gekomen. Een bord eten krijgt zoveel meer kleur en betekenis als je de reis ervan kent. Veel kinderen – en volwassenen trouwens ook – staan volledig los van de keten. Ze weten vaak weinig over de planten, de bodem of de boeren die ons dagelijks eten produceren.
Als elk kind in Europa dat proces zou begrijpen, zou dat zorgen voor een veel diepere connectie en meer waardering voor het eten op hun bord. En dat is uiteindelijk de basis om er echt van te genieten!"
"Er is echt waar zoveel bewijs dat voedingseducatie van jongs af aan leidt tot een brede basis aan kennis en vaardigheden. Het stimuleert een gezond eetpatroon op de lange termijn, leert kinderen essentiële levensvaardigheden, biedt praktische toekomstperspectieven en, misschien wel het belangrijkste, wakkert een levenslange liefde voor eten aan!
Als samenleving hebben we de taak om toekomstige generaties op te voeden die oog hebben voor hun eigen gezondheid en die van het milieu. Voedingseducatie als vast onderdeel van het lessenpakket waarin koken, voeding, kweken, herkomst en zintuiglijke ervaringen samenkomen, is simpelweg een noodzakelijke stap om dat te bereiken."
"Bij School Food Matters heb ik zowel aan ons programma over schoolmaaltijden (Nourish) als aan onze educatieve projecten gewerkt. Daardoor heb ik met eigen ogen gezien hoe die twee werelden elkaar versterken binnen een integrale schoolaanpak.
De kennis en vaardigheden die kinderen opdoen bij praktische voedingseducatie, helpen hen om de rest van hun leven bewustere en gezondere keuzes te maken. En de allereerste plek waar ze die keuzes in de praktijk kunnen brengen, is in de schoolrefter tijdens de lunch. Een concreet voorbeeld: als een kind radijsjes kweekt in de schooltuin, ze klaarmaakt in een kookles en ze nadien proeft tijdens een zintuiglijke les, is de kans zoveel groter dat dat kind tijdens de middagpauze radijsjes opschept in plaats van er gewoon voorbij te lopen. Door de voedselvaardigheid van leerlingen te vergroten, moedigen we hen aan om te kiezen voor het voedzame en duurzame eten dat we aanbieden en er ook met plezier van te eten.
Omgekeerd werkt het hetzelfde: als we kinderen in de refter verrassen met een gevarieerd en aantrekkelijk aanbod, worden ze vanzelf enthousiaster om het zelf te gaan kweken in de schooltuin of te ontdekken in de klas. Het is glashelder: die twee omgevingen moeten in tandem werken om van de integrale aanpak een succes te maken."
"Mijn belangrijkste advies is: begin klein. Het is verleidelijk om te kijken naar scholen die al complete oogsten binnenhalen ende meest fantastische recepten koken met hun leerlingen, en te willen dat jouwschool morgen op hetzelfde niveau zit.
Kijk liever naar wat er realistisch en praktisch haalbaar is binnen jouw eigen schoolomgeving. Je hebt echt geen enorme tuin met verhoogde plantenbakken en hopen gereedschap nodig om te beginnen. Je kunt net zo goed erwtenkiemen of microgroenten kweken op de vensterbank in de klas.
Hebben jullie geen keuken op school? Maak dan samen een eenvoudige salade in de klas waar geen vuur of oven voor nodig is. Maak je geen zorgen over een perfecte les of foutloos recept; het draait erom dat kinderen zelf de handen uit de mouwen steken en al doende leren.
Zodra je aan de directie kunt laten zien dat dit haalbaar is én dat kinderen erdoor opbloeien, groeit het draagvlak binnen de schoolgemeenschap vanzelf. En dat opent op termijn hopelijk weer de deur naar meer budget en ondersteuning!"
Bedankt, Will!
